TAKİYÜDDİN ER-RÂSID (1521-1585)

 TAKİYÜDDİN ER-RÂSID 

Hayatı

1521'de Şam'da doğdu. Mısır ve Şam'da iyi bir eğitim aldı, özellikle matematik ve astronomiye ilgi duydu. Yeteneği duyulunca, İstanbul'a davet edildi. III. Murad'ın saltanatında, İstanbul Rasathanesi'ni kurmakla görevlendirildi. Galata Tepesi'nde inşa edilen bu rasathane, Osmanlı'nın ve İslam dünyasının en gelişmiş gözlem evi oldu. Ancak siyasi entrikalar ve bazı ulemanın "gökyüzünü gözlemenin uğursuzluk getireceği" yönündeki eleştirileri sonucu, rasathane 1580'de henüz 5 yaşındayken yıkıldı. Takiyüddin bu olaydan sonra bir süre sessiz kaldı ve 1585'te İstanbul'da vefat etti.

Astronomi ve Mekanik

Takiyüddin, bir dahi mühendis ve gözlemciydi. Rasathanesinde, kendisinin geliştirdiği mükemmel aletleri kullandı. En önemli eseri "Sidretü'l-Münteha" adlı astronomi kitabıdır. Burada yaptığı gözlemlerle, o güne kadar kullanılan Uluğ Bey Zici'ndeki hataları düzeltti ve çok daha doğru bir yıldız kataloğu hazırladı. Ayrıca mekanik saatler, su pompaları ve altı trigonometrik fonksiyonu içeren ilk matematik tablolarını hazırladı.

Bilime Katkıları

Güneş parametrelerini o dönem için inanılmaz bir hassasiyetle hesapladı. Mekanik saatleri astronomik gözlemlerde kullanan ilk astronomlardan biri oldu. Trigonometriyi, astronominin sadece bir aracı olmaktan çıkarıp bağımsız bir matematik dalı haline getirme yolunda dev adımlar attı.

Mirası

Takiyüddin'in rasathanesinin yıkılması, Osmanlı bilim tarihinin en büyük kayıplarından biri olarak görülür. Eğer yaşasaydı, Kopernik ve Tycho Brahe ile çağdaş olan bu dehanın, astronomi tarihini değiştirebileceği düşünülür. Bugün, TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi'ndeki bir teleskoba ve pek çok bilim kurumuna adı verilerek anılmaktadır.