İBRAHİM HAKKI ERZURUMİ (1703-1780)

 İBRAHİM HAKKI ERZURUMİ 

Hayatı

1703'te Erzurum'un Hasankale ilçesinde doğdu. Küçük yaşta ailesini kaybetti. Amcası ve tasavvuf alimi İsmail Fakirullah'ın yanında yetişti. Fen bilimlerine ve dini ilimlere aynı anda yoğun bir ilgi duydu. Bir ara İstanbul'a gidip çeşitli alimlerden ders aldı. Sonra yeniden Doğu'ya dönüp irşad ve eğitim faaliyetlerine devam etti. 1780'de, doğduğu topraklarda vefat etti.

Ansiklopedizm ve Hikmet

İbrahim Hakkı'nın en büyük özelliği, din ile bilimi bir bütün olarak görmesiydi. Başyapıtı "Marifetname", 18. yüzyılın bir tür bilim ansiklopedisidir. Bu eserde astronomiden tıbba, matematikten psikolojiye, dini ilimlerden felsefeye kadar onlarca konuyu işledi. Astronomi bölümünde Güneş sistemi modeli çizdi, Dünya'nın yuvarlaklığını ve Güneş etrafındaki hareketini anlattı.

Bilime Katkıları

Psikoloji alanında, insanın ruh hallerini ve davranışlarını sistematik şekilde tasnif etti. Tıp bölümünde, anatomi, hastalıklar ve tedavilerden bahsetti. Kadın üreme organını detaylı çizimle gösteren ilk Türk-İslam alimlerindendir. Matematik ve fizik konularını sade bir dille halka anlatmaya çalıştı.

Mirası

İbrahim Hakkı Erzurumi, Anadolu'nun yetiştirdiği son büyük mütefekkir ansiklopedistlerdendir. "Marifetname", yüzyıllar boyunca Anadolu'da fen bilgisi kitabı olarak okundu. "Hak şerleri hayreyler..." gibi dizesiyle de bilinen, halkın gönlünde taht kurmuş bir bilgeydi. Tillo'da amcası için yaptığı, ışık düzeneği ile güneşin ilk ışıklarının kabrine düşmesini sağlayan türbe, mühendislik dehasının bir göstergesidir.