HAREZMİ (780-850)

HAREZMİ

Hayatı

780 yıllarında, Orta Asya'nın kadim şehri Harezm'de dünyaya geldi. Gençliğinde bilime olan derin merakı onu, dönemin bilim ve kültür başkenti Bağdat'a, Abbasi Halifesi Mem'un kurduğu "Beyt'ül Hikme" kütüphanesine getirdi. Burada baş kütüphaneci ve baş danışman olarak çalıştı. Yalnızca kitapları toplamakla kalmadı, onları okuyup özümseyerek kendi bilgisini inşa etti. 850 yılı civarında Bağdat'ta vefat etti.

Matematik ve Astronomi

Harezmi'nin en büyük mirası, cebir bilimini sistematik bir disiplin haline getirmesidir. "Hisab el-Cebr vel-Mukabele" adlı eseri, bilinen ilk cebir kitabıdır. Bu kitapta, birinci ve ikinci dereceden denklemlerin nasıl çözüleceğini adım adım, örneklerle açıkladı. "Cebir" kelimesi, kitabındaki "el-Cebr" işleminden gelir. Astronomi alanında ise yıldızların ve gezegenlerın hareketlerini gösteren "Zîcü's-Sindhind" adlı bir astronomi cetveli hazırladı. Ayrıca, Hint rakamlarını İslam dünyasına ve oradan da Avrupa'ya tanıtan kişi oldu.

Bilime Katkıları

"Sıfır" (0) rakamını matematiksel bir kavram olarak sistemli şekilde kullandı. Denklem çözümünde "denklemin iki tarafına aynı işlemi uygulama" yöntemini geliştirdi. Coğrafya alanında da çalıştı; o dönem bilinen dünyanın koordinatlarını gösteren bir harita yaptı.

Mirası

Batı dünyasında "Algoritmi" adıyla tanındı ve onun adı, matematiksel işlem adımları anlamına gelen "algoritma" kelimesinin kaynağı oldu. Eserleri 12. yüzyılda Latince'ye çevrildi ve yüzyıllar boyunca Avrupa üniversitelerinde temel ders kitabı olarak okutuldu. Modern matematiğin ve bilgisayar biliminin kilometre taşlarından biri olarak kabul edilir.