Büyük Selçuklu İmparatorluğu

 Büyük Selçuklu İmparatorluğu

Büyük Selçuklu İmparatorluğu (1037-1157)

Büyük Selçuklu İmparatorluğu, 11. ve 12. yüzyıllarda Orta Asya, İran, Anadolu ve Ortadoğu’da büyük bir güç haline gelmiş bir Türk-İslam devletidir. Selçuklular, Türk tarihinde önemli bir yer tutarak İslam dünyasının koruyucusu olmuş ve Anadolu’nun kapılarını Türklere açmıştır.

Kuruluş Dönemi (1037-1040)

Büyük Selçuklu Devleti, Oğuzların Kınık Boyu’na mensup Selçuk Bey’in torunları tarafından kurulmuştur. Selçuk Bey, 10. yüzyılda Oğuz Yabguluğu’ndan ayrılarak Cend bölgesine yerleşmiş ve İslamiyet’i kabul etmiştir.

Selçukluların asıl yükselişi, Selçuk Bey’in torunları Tuğrul Bey ve Çağrı Bey döneminde başlamıştır. 1035 ve 1037 yıllarında Gaznelilere karşı başarılı seferler düzenlemişlerdir.

1040 yılında Gazneliler ile yapılan Dandanakan Savaşı’nda büyük bir zafer kazanarak bağımsızlıklarını ilan etmişlerdir. Bu savaş Selçukluların resmen devlet olmasını sağlamıştır.

Yükseliş Dönemi (1040-1092)

Selçuklu Devleti, Tuğrul Bey’in 1055 yılında Bağdat Seferi’ni düzenleyerek Abbasi Halifesini Şii Büveyhoğulları’ndan kurtarmasıyla İslam dünyasında lider konumuna gelmiştir. Bunun sonucunda Abbasi Halifesi, Tuğrul Bey’e “Doğunun ve Batının Sultanı” unvanını vermiştir.

Tuğrul Bey’den sonra gelen Alparslan (1063-1072) döneminde Selçuklular en büyük zaferlerinden birini kazanmıştır.

1071 Malazgirt Meydan Muharebesi’nde Bizans İmparatoru IV. Romanos Diogenes’i yenerek Anadolu’nun kapılarını Türklere açmışlardır.

Alparslan’ın ardından tahta geçen Melikşah (1072-1092) döneminde Selçuklular en geniş sınırlarına ulaşmıştır. Devlet, Orta Asya’dan Anadolu’ya, İran’dan Suriye ve Arabistan’a kadar büyük bir coğrafyaya yayılmıştır.

Bu dönemde Nizâmülmülk tarafından “Nizamiye Medreseleri” kurulmuş ve ilmi gelişmeler desteklenmiştir.

Zayıflama ve Dağılma Dönemi (1092-1157)

Melikşah’ın ölümü sonrası tahta geçen sultanlar arasında taht kavgaları başlamış, bu durum devletin zayıflamasına neden olmuştur.

1096’da başlayan Haçlı Seferleri Selçuklu topraklarına büyük zarar vermiştir. Haçlılar, Kudüs’ü ele geçirerek Selçuklulara büyük darbeler vurmuştur.

Devletin parçalanmasıyla Anadolu Selçuklu Devleti, Kirman Selçukluları, Irak Selçukluları ve Suriye Selçukluları gibi küçük devletler ortaya çıkmıştır.

1157 yılında Sultan Sencer’in ölümüyle Büyük Selçuklu Devleti tamamen yıkılmıştır.

Büyük Selçuklu İmparatorluğu’nun Özellikleri

1037 yılında Tuğrul Bey ve Çağrı Bey tarafından kuruldu.

1040 Dandanakan Savaşı’nda Gaznelileri yenerek bağımsızlıklarını ilan ettiler.

1055 yılında Bağdat Seferi ile Abbasi Halifesini Şii Büveyhoğulları’ndan kurtardılar.

Abbasi Halifesi, Tuğrul Bey’e “Doğunun ve Batının Sultanı” unvanını verdi.

1071 Malazgirt Zaferi ile Anadolu’nun kapılarını Türklere açtılar.

Büyük Selçuklu İmparatorluğu’nun Buluşları

Nizamiye Medreseleri’ni kurarak ilk sistemli üniversite modelini geliştirdiler.

İlk posta teşkilatını oluşturdular.

Yüksek seviyede gelişmiş bir devlet teşkilatlanması kurdular.

Türk-İslam sanatında çini süslemeleri ve anıtsal mimariyi geliştirdiler.

İlk vakıf sistemini oluşturarak sosyal yardımlaşmayı teşvik ettiler                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             16 TÜRK DEVLETİ - BÜYÜK SELÇUKLU - 11. BÖLÜM